In-yun là gì? Past Lives và sự lãng mạn của sai thời điểm
Bài số 045 ·
Bởi Nhóm IF
In-yun (인연, còn được phiên âm là inyeon) là một từ tiếng Hàn chỉ sự an bài, hay số phận, giữa hai con người: ý niệm rằng mọi cuộc gặp gỡ, đến cả những người lạ lướt qua nhau trên phố, đều là kết quả của những mối ràng buộc được vun đắp qua các kiếp trước. Từ này bắt nguồn từ tư tưởng Phật giáo về nhân và duyên. Trong tiếng Hàn hằng ngày, nó có thể chỉ đơn giản là một mối kết nối có ý nghĩa — hoặc, khi hai người nói họ “không có in-yun”, một mối quan hệ vốn không có duyên. Nhiều người nói tiếng Anh lần đầu biết đến từ này qua bộ phim Past Lives (tựa Việt: Muôn Kiếp Nhân Duyên) năm 2023 của Celine Song, nơi nó làm khung cho câu chuyện về tình yêu, thời điểm và những con người mà ta trở thành.
Nếu bộ phim khiến bạn ra về mà vẫn nghĩ về một người trong đời mình, bạn không đơn độc, và bạn cũng chẳng ngốc nghếch: tình cảm dành cho một người gặp sai thời điểm là chân thành, kể cả khi một trong hai đang ở bên người khác. Dưới đây là ý nghĩa của từ này, cách bộ phim sử dụng nó, vì sao sai thời điểm lại khiến ta xao xuyến, và bạn có thể làm gì với điều “giá như” của riêng mình — kể cả nói ra ngay bây giờ trên IF, ứng dụng hẹn hò dành cho tất cả mọi người, trong một tin nhắn được niêm phong, chờ đến khi cả hai đều độc thân.
Ý nghĩa của in-yun: một mối duyên có nhiều lớp
Từ này được ghép từ hai chữ Hán Hàn, 因緣. Chữ đầu, in, nghĩa là nhân. Chữ thứ hai, yeon, chỉ những điều kiện và mối ràng buộc giúp cái nhân kết thành quả. Theo giáo lý Phật giáo, mọi thứ sinh ra khi nhân gặp đủ duyên, và với luân hồi, những mối ràng buộc giữa người với người được cho là tiếp nối từ kiếp này sang kiếp sau. Người nói tiếng Trung sẽ nhận ra chữ thứ hai trong yuanfen, thứ duyên số đưa con người đến với nhau, và tiếng Nhật cũng có câu nói riêng rằng ngay cả việc vô tình chạm tay áo với người lạ cũng là do duyên từ kiếp khác.
Tiếng Hàn có một câu rất gần với câu tục ngữ ấy: ngay cả quần áo khẽ chạm nhau khi lướt qua cũng là in-yun. In-yun không phải một mối duyên lớn duy nhất dành riêng cho tình yêu của đời bạn. Nó có nhiều mức độ, và có ở khắp nơi: người thầy đã đổi hướng đi của bạn, người đồng nghiệp bạn đã mất liên lạc, người lạ đã giữ cửa cho bạn vào một buổi sáng mưa. Chỉ những lớp sâu nhất mới thành hôn nhân. Trong lời nói thường ngày, từ này thường chẳng có gì huyền bí. Người ta nói về một in-yun tốt như người nói tiếng Anh nói về một cuộc gặp may mắn, và khi điều gì đó đầy hứa hẹn rốt cuộc chẳng thành, họ nói hai người không có in-yun — một cách nói không trách ai cả.
In-yun khác “nửa kia định mệnh” thế nào
Soulmate, hay “nửa kia định mệnh” của phương Tây, là một người duy nhất sinh ra dành cho bạn, và tìm được người ấy là toàn bộ câu chuyện. In-yun thì rộng mở hơn và, theo một cách nào đó, bao dung hơn. Bạn có thể có một mối in-yun sâu đậm với ai đó mà vẫn không đến được với nhau trong kiếp này, và điều đó không phải là thất bại của tình yêu, cũng không phải bằng chứng bạn đã chọn sai. Cách ta nhìn nhận quan trọng hơn ta tưởng. Trong một nghiên cứu do một nhà tâm lý học của Đại học Toronto dẫn dắt, nhớ lại một trận cãi vã qua lăng kính “sinh ra là để dành cho nhau” khiến người ta kém hài lòng hơn với mối quan hệ, còn nhớ lại nó như một phần của hành trình thì không. In-yun vẫn là một dạng định mệnh, nhưng một mối duyên được bồi đắp từng lớp mang nhiều tinh thần hành trình hơn là hai nửa sinh ra để ghép vào nhau.
Chuyện gì xảy ra trong Past Lives
Cảnh báo tiết lộ nội dung: từ đây đến cuối bài, bài viết bàn về toàn bộ bộ phim, kể cả cái kết.
Past Lives là phim điện ảnh đầu tay do Celine Song viết kịch bản và đạo diễn. Phim ra mắt năm 2023 và được đề cử giải Oscar ở hạng mục Phim hay nhất và Kịch bản gốc xuất sắc nhất. Phim theo chân hai người qua ba khoảnh khắc, mỗi lần cách nhau mười hai năm. Năm mười hai tuổi, Na Young và Hae Sung là bạn cùng lớp ở Seoul, ngượng ngùng thầm thích nhau, cho đến khi gia đình cô di cư sang Canada và cô trở thành Nora. Năm hai mươi bốn tuổi, Nora (Greta Lee) đang sống ở New York thì cô và Hae Sung (Teo Yoo) tìm lại nhau qua mạng. Họ trò chuyện suốt nhiều tháng qua Skype, cho đến khi cô xin tạm dừng để dồn hết mình cho cuộc sống cô đang xây dựng ở đó.
Không lâu sau, tại một chương trình lưu trú dành cho nhà văn, cô gặp Arthur (John Magaro) và giải thích cho anh về in-yun: những người lạ có quần áo chạm nhau trên phố cũng có chút in-yun, còn một cuộc hôn nhân cần đến 8.000 lớp duyên qua 8.000 kiếp. Năm ba mươi sáu tuổi, Nora và Arthur đã kết hôn, và Hae Sung đến New York vài ngày. Không có chuyện gì sai trái xảy ra. Hae Sung không hề đòi cô rời bỏ tất cả, còn Arthur, trằn trọc không ngủ, lo lắng với một sự thành thật khiến người ta mềm lòng rằng mình là trở ngại trong chuyện tình của người khác. Đêm cuối, trong một quán bar, Hae Sung tự hỏi liệu chính kiếp này có phải cũng là một kiếp trước, và kiếp sau họ có thể là gì của nhau. Nora tiễn anh ra ngoài chờ xe. Họ đứng lặng bên nhau cho đến khi xe tới, và sau khi anh đi, cô quay về với Arthur, người vẫn đang chờ cô, và khóc trong vòng tay anh.
Ý nghĩa của Past Lives: hai cuộc đời, không phải hai người đàn ông
Phim không có nhân vật phản diện. Arthur tốt bụng, Hae Sung tử tế, và Nora giằng xé không hẳn giữa hai người đàn ông mà giữa hai cuộc đời. Vì thế cái kết mới chạm đến tim người xem như vậy. Nước mắt cô dường như dành cho Hae Sung, nhưng cũng dành cho Na Young, cô bé đã ở lại Seoul và giờ chỉ còn sống trong ký ức của anh. Di cư tự nó cũng là một kiểu kiếp trước. Ai từng chuyển sang một đất nước khác, hay đơn giản là đã lớn lên thành một con người mới, đều hiểu nỗi xót xa khi gặp một người vẫn yêu phiên bản của bạn mà bạn đã bỏ lại phía sau. Nếu bạn từng phải lòng ai đó ngay trước khi chuyển đi, bạn biết một cuộc ra đi có thể giữ nguyên cảm xúc đúng vào khoảnh khắc bạn rời đi như thế nào.
Chính in-yun giúp bộ phim ôm lấy nỗi xót xa ấy mà không biến nó thành bi kịch. Nó cho Nora và Hae Sung một cách để nói rằng mối kết nối của họ là thật, thậm chí là định mệnh, mà không biến nó thành một đòi hỏi với bất kỳ ai. Trong kiếp này, họ là in-yun của nhau. Chỉ là lần này, đó không phải loại duyên kết thúc bằng hôn nhân.
Tại sao sai thời điểm lại lãng mạn đến thế
Những câu chuyện sai thời điểm cứ vương vấn mãi vì cuộc đời bạn chưa từng sống không bao giờ phải trải qua tiền thuê nhà, những trận cảm lạnh hay cãi nhau xem hôm nay đến lượt ai nấu cơm. Nó vẹn nguyên, đông cứng ở độ tuổi khi hai người còn biết nhau lần cuối. Các nhà tâm lý học nghiên cứu về sự hối tiếc phát hiện rằng nó đổi hình dạng theo thời gian: lúc đầu, điều người ta đã làm khiến họ day dứt nhất, nhưng nhìn lại sau nhiều năm, điều họ hối tiếc nhất là những gì mình chưa bao giờ làm. Một tình yêu chưa từng được sống là dạng thuần khiết nhất của việc không làm. Chưa có gì xảy ra nên chẳng gì có thể làm ta thất vọng, và càng để yên lâu, nó càng rực sáng. Có lẽ vì thế mà điều “giá như” day dứt lâu nhất thường là điều bạn chưa từng nói ra. Một IF là một cách để điều “giá như” của bạn được nói ra: một lần, riêng tư, và chờ đúng thời điểm.
Past Lives thành thật về điều này hơn hầu hết các chuyện tình. Bộ phim không hề ngụ ý Nora đã chọn sai. Cô đã chọn cuộc đời mình, và cuộc đời ấy là của cô. Phim chỉ không chịu giả vờ rằng chọn một cuộc đời thì chẳng mất gì, và đó là điều rất nhiều khán giả nhận ra ở chính mình: không hẳn là hối tiếc, mà là nỗi buồn cho một cánh cửa đã khép lại trong lúc bạn bước qua một cánh cửa khác.
Nếu bạn đang mang trong lòng một điều “giá như”, sẽ có ích khi biết rằng đúng người, sai thời điểm là có thật, và không phải mọi kiểu sai thời điểm đều giống nhau: có khi là trạng thái, có khi là một giai đoạn, có khi là một cấu trúc. Và nếu ai đó từng nói với bạn “có lẽ ở một kiếp khác”, hãy đọc ý nghĩa thật sự của “chưa sẵn sàng cho một mối quan hệ” trước khi gán cho nó chữ định mệnh. Đôi khi đó là một lời từ chối nhẹ nhàng, và lời từ chối, dù nhẹ nhàng đến đâu, vẫn là câu trả lời: hãy chấp nhận nó. Đôi khi họ đúng là người ấy, chỉ có thời điểm là sai.
Phiên bản nhỏ hơn, cho kiếp này
In-yun vận hành qua nhiều kiếp, nhưng đây là kiếp duy nhất bạn có thể lên kế hoạch. Thời điểm trong kiếp này cũng không chỉ là một ý niệm lãng mạn: nghiên cứu trên những người đang trong mối quan hệ cho thấy những ai cảm thấy sẵn sàng cam kết hơn thì gắn bó với người yêu hơn, và mối quan hệ của họ có khả năng bền lâu hơn. Một kết nối thật sự vào sai thời điểm vẫn là thật, và bạn có nhiều lựa chọn hơn là im lặng hay một chuyến bay nửa vòng trái đất.
- Hãy để nó là thật mà không đòi hỏi gì ở ai. Trân trọng một mối kết nối không có nghĩa là phải hành động ngay hôm nay.
- Hãy chờ, nếu trái tim bảo bạn chờ, nhưng vẫn sống trọn cuộc đời mình trong lúc đó, như Nora sống cuộc đời của cô. Đúng người, sai thời điểm? Hãy chờ người ấy trên IF. Bài Có nên chờ người đang trong một mối quan hệ bàn về cách chờ sao cho đúng.
- Nếu người ấy đang có người khác, hãy để mối quan hệ của họ tự đi theo con đường của nó: không thúc ép, không thử lòng. Hãy học ở Hae Sung điều anh làm đúng — anh thành thật với cảm xúc của mình và không bao giờ bắt Nora phải chọn. Một IF cũng làm điều tương tự, mà không cần một chuyến bay.
- Nếu bạn đã có người yêu, hãy cởi mở như Nora: cô kể với Arthur về Hae Sung, và Arthur gặp anh. Tình cảm dành cho người khác không phải điều cần che giấu; chỉ có nói dối và ngoại tình mới là vượt ranh giới. Một IF có thể được gửi đi một cách thành thật, dù bạn cảm thấy thế nào về mối quan hệ của mình, vì không gì được mở ra cho đến khi cả hai đều độc thân.
- Nếu hai người tìm lại được nhau, hãy làm quen với con người hiện tại của người ấy, chứ không phải người trong ký ức, như Hae Sung đã nhận ra ở New York. Có một cách nhẹ nhàng để kết nối lại với người bạn đã để vuột mất, và nó bắt đầu bằng việc tôn trọng cuộc sống người ấy đã xây dựng kể từ đó.
- Hãy gửi gắm cảm xúc ấy vào đâu đó — một người bạn, một lá thư có thể bạn sẽ không bao giờ gửi — để nó lắng xuống thay vì cứ xoay vòng mãi.
Bạn cũng có thể nói thẳng với họ, và thành thật với cảm xúc là một điều dũng cảm. Nhưng mở lòng trực tiếp có rủi ro: nó đặt họ vào thế khó ngay giữa cuộc sống họ đã chọn, và đòi một câu trả lời ngay hôm nay. Có lẽ tốt hơn là bạn gửi một IF, để nếu một ngày thời điểm trùng khớp, bạn ở đó để cho họ thấy bạn đã luôn quan tâm đến họ nhiều thế nào.
Nếu một điều “giá như” lặng lẽ chiếm lấy những ngày của bạn, đó không phải là thất bại, nhưng là một lý do chính đáng để nói chuyện với ai đó; bạn không phải gánh nó một mình.
Đây là lúc IF xuất hiện
Một IF, đúng nghĩa đen, là một lời “nếu mọi chuyện đã khác”: một tin nhắn riêng tư, được niêm phong, dài tối đa 250 ký tự, luôn chờ đợi, trừ khi người nhận chọn xóa nó, và chỉ mở ra khi cả hai đều độc thân. IF được tạo ra cho cả người độc thân lẫn người đang trong một mối quan hệ, để bạn có thể nói ra cảm xúc của mình dù thời điểm thế nào, và nó cho một cảm xúc không biết đi đâu một nơi để chờ. Không cuộc trò chuyện nào có thể bắt đầu trên IF khi một trong hai còn đang trong một mối quan hệ, nên IF được niêm phong chứ không phải bí mật: chẳng có gì cần che giấu hay phải nói dối.
Nếu bạn độc thân và họ trở nên độc thân, bạn có 24 giờ để tiết lộ IF của mình; nếu bạn tiết lộ, họ sẽ thấy bạn là ai và bạn đã viết gì, rồi chọn có chấp nhận hay không — nếu chấp nhận, một cuộc trò chuyện sẽ mở ra với IF của bạn là tin nhắn đầu tiên. Nếu bạn là người đang có người yêu và họ độc thân, IF của bạn sẽ được tiết lộ khi bạn tự đổi trạng thái của mình thành độc thân. Nếu cả hai đều độc thân và đã có mặt trên IF, cách để nói là một Like, không phải một IF. Cách IF hoạt động giải thích mọi tình huống.
Bạn nên biết nó sẽ đến với họ thế nào. Nếu họ đang dùng IF, họ có thể được thông báo rằng có một IF đang chờ mình — thông báo chỉ ghi “Bạn vừa nhận được một IF” — nhưng không bao giờ biết ai đã gửi hay nội dung là gì cho đến khi IF được tiết lộ. Nếu họ chưa dùng IF, một IF gửi đến địa chỉ email họ đã cho bạn sẽ kích hoạt một email mời ngắn, còn IF gửi đến số điện thoại hay tài khoản Instagram thì chỉ lặng lẽ chờ, phòng khi họ tham gia. IF không bao giờ tiết lộ người gửi trước khi IF được mở. Tuy vậy, họ vẫn có thể đoán ra từ ngữ cảnh. Biết những điều đó rồi, quyết định là ở bạn.
IF đầu tiên của bạn được miễn phí, và cách gửi một IF hoàn hảo sẽ giúp bạn tìm được lời. Viết một IF cần một chút can đảm, và đó chính là điều cốt lõi. In-yun nói rằng những mối duyên sâu sắc nhất cần hàng ngàn kiếp; bạn chỉ cần đúng khoảnh khắc trong kiếp này. Hãy nói một lần, chân thành từng chữ, và để nó chờ trong khi bạn sống cuộc đời mình. Nếu một ngày thời điểm trùng khớp, nó có thể đưa bạn đến nơi bạn vốn thuộc về ngay từ đầu.
Những câu hỏi thường gặp
In-yun trong Past Lives nghĩa là gì?
Đó là ý niệm của người Hàn về sự an bài giữa người với người. Nora nói với Arthur rằng những người lạ có quần áo chạm nhau cũng có chút in-yun, và một cuộc hôn nhân cần 8.000 lớp duyên qua 8.000 kiếp. Bộ phim dùng nó để trân trọng mối duyên giữa hai người không đến được với nhau trong kiếp này.
Nora và Hae Sung có đến được với nhau không?
Không phải trong kiếp này. Nora ở lại với Arthur, Hae Sung bay về nhà, và bộ phim để họ là in-yun của nhau mà không thành hôn nhân. Nếu bạn có một Hae Sung của riêng mình, bạn không cần bay nửa vòng trái đất: một IF cho phép bạn nói ra ngay bây giờ và để nó chờ đến khi cả hai đều độc thân.
Người Hàn có thật sự tin vào in-yun không?
Nhiều người dùng từ này mà không hiểu theo nghĩa đen. Đó là từ ngữ thường ngày, giống như “meant to be” trong tiếng Anh, hay “có duyên” trong tiếng Việt, và bạn không cần tin vào luân hồi mới có thể nói một cuộc gặp gỡ giống như in-yun. Ngay cả Nora, sau khi giải thích cho Arthur, còn trêu rằng đó chỉ là câu người Hàn hay nói để tán tỉnh ai đó. Dù vậy, gốc rễ của nó đúng là từ Phật giáo.
Phát âm in-yun thế nào?
Gần giống “i-nhơn”. Âm n của âm tiết đầu lướt sang âm tiết thứ hai, nguyên âm thứ hai gần với “ơ” hơn là “u”, và không âm tiết nào được nhấn mạnh nhiều. Cách phiên âm chuẩn là inyeon; phim viết là in-yun.
Past Lives có dựa trên câu chuyện có thật không?
Một phần. Giống Nora, Celine Song cũng di cư khỏi Hàn Quốc từ khi còn nhỏ, và bộ phim bắt nguồn từ một đêm trong quán bar ở New York, khi cô ngồi giữa chồng mình và một người bạn thời thơ ấu từ Hàn Quốc sang thăm, làm phiên dịch cho hai người. Câu chuyện nảy nở từ khoảnh khắc đó đã được hư cấu.
Tại sao Nora khóc ở cuối Past Lives?
Một phần vì Hae Sung, và một phần vì Na Young, cô bé mà cô từng là ở Seoul, giờ chỉ còn sống trong ký ức của anh. Không có gì trong phim nói rằng cô đã chọn sai; phim để cô được khóc thương cho cuộc đời cô không sống, trong vòng tay của cuộc đời cô đã chọn.
Có những người là in-yun cả một đời, có người chỉ là một lần chạm tay áo. Nếu in-yun của bạn đến sai thời điểm, hãy nói ra một lần trong một IF, và để nó chờ đến ngày thời điểm của hai bạn trùng khớp.